Current Record: ภาณี คูสุวรรณ์

ภาณี คูสุวรรณ์

ชุดการสอนที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิภาพ 86.86/87.28 ซึ่งสูงกว่ามาตรฐาน 85/85 ที่ตั้งไว้ นักเรียนที่เรียนโดยใช้ชุดการสอนมีกระบวนการคิดเพิ่มขึ้น

Click to minimize this section Details

ลำดับที่ 6603
ชื่อผลงานวิจัย การพัฒนาชุดการสอนเรื่องพลังงานเพื่อเสริมสร้างกระบวนการคิด สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย
หัวข้อ(Eng) The Development of Instructional Package on Energy for Developing Thinking Process in the Upper Secondary School Students
คำสำคัญ(keyword) ชุดการสอน ประสิทธิภาพของชุดการสอน ความสามารถด้านกระบวนการคิด ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย ปี2545
ชื่อผู้วิจัย ภาณี คูสุวรรณ์
ตำแหน่ง อาจารย์ 3 ระดับ 8
การศึกษา ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสิ่งแวดล้อมศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล
สถานศึกษา โรงเรียนสายธรรมจันทร์ อำเภอดำเนินสะดวก กรมสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ
ช่วงระยะเวลาที่ทำวิจัย(duration) ทำวิจัยเสร็จปี 2545
ประเภท งานวิจัยส่วนบุคคล ได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยประเภททั่วไป จากคณะกรรมการวิจัยการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม กระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ.2543
สถานที่จัดเก็บผลงาน ห้องสมุด สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ 99/20 ถนนสุโขทัย เขตดุสิต ก.ท.ม. 10300 โทร. 0 2668 7123
ประวัติความเป็นมา(history) จุดมุ่งหมายของวิชาสังคมศึกษากำหนดพฤติกรรมด้านความคิด และพฤติกรรม ด้านความรู้สึกซึ่งเป็นพฤติกรรมที่เกี่ยวกับสติปัญญาและจิตใจของเด็ก เช่น เจตคติ ค่านิยม เป็นต้น จากการวัดผลนักเรียนด้วยแบบทดสอบ และการสังเกตพฤติกรรมด้วยการให้นักเรียน ปฏิบัติจริง พบปัญหาด้านผลผลิตคือนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ที่เรียนวิชา ส 081 พลังงานกับสิ่งแวดล้อม ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2542 ดังนี้

1. นักเรียนส่วนใหญ่ไม่สามารถบรรยายความรู้สึกนึกคิดของตนได้

2. นักเรียนบางคนแสดงบทบาทของการทำงานกลุ่มไม่ถูกต้อง

3. นักเรียนไม่สนใจการเรียน ขาดความกระตือรือร้นในการเรียน

4. นักเรียนส่วนใหญ่ยังไม่เห็นความสำคัญของปัญหาการขาดแคลนพลังงาน และไม่ได้นำหลักการ
อนุรักษ์พลังงานไปใช้ในชีวิตประจำวัน

5. นักเรียนขาดทักษะในการคิดวิเคราะห์อย่างเป็นระบบ

จากการวิเคราะห์ระดับกระบวนการของการเรียนการสอน รายวิชา ส 081 พลังงานกับสิ่งแวดล้อม พบ
ว่า

1. ขาดการตรวจสอบความรู้เดิมของนักเรียนก่อนสอน ทำให้สิ่งที่สอนไม่เชื่อมกับพื้นฐานเดิมของนัก
เรียน

2. กิจกรรมการสอนมิได้ปฏิบัติตามขั้นตอนที่สมบูรณ์ (ขั้นตอนคือการใช้ของจริงก่อนจึงใช้รูปภาพ
และสัญลักษณ์ตามลำดับ) ใช้ของจริงน้อยเกินไป เด็กเข้าใจยากจึงไม่ตั้งใจเรียน

3. การใช้อุปกรณ์ไม่เปิดโอกาสให้นักเรียนได้สัมผัส และปฏิบัติตามขั้นตอนการเรียนด้วยตนเอง ทำ
ให้นักเรียนรับคำอธิบายแต่ฝ่ายเดียว นักเรียนจึงขาดความสนใจ

4. การสร้างเจตคติหรือค่านิยม ไม่ได้เสนอแบบอย่างให้รับรู้ วิเคราะห์หาเหตุผล และผลของการ
ปฏิบัติ สรุปเป็นแนวปฏิบัติและให้เด็กได้ชื่นชมกับการปฏิบัติ

ส่วนปัญหาระดับปัจจัย พบว่า อุปกรณ์การสอน สื่อวัสดุ มีคุณภาพต่ำ มีขนาดเล็กเกินไปไม่เหมาะสม
กับการใช้ทั้งชั้นเรียน อุปกรณ์มีปริมาณน้อย ไม่เพียงพอกับจำนวนนักเรียน

จากการวิเคราะห์ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2543 พบว่า นักเรียนมีผลการเรียนวิชา ส 081 พลังงานกับสิ่งแวดล้อม อยู่ในเกณฑ์ที่ค่อนข้างต่ำ กล่าวคือนักเรียนมีผลการเรียนระดับ 4 ร้อยละ 4.77 ระดับ 3 ร้อยละ 36.51 ระดับ 2 ร้อยละ 49.21 ระดับ 1 ร้อยละ 6.35 ระดับ 0 ร้อยละ 1.58 ระดับ ร ร้อยละ 1.58 ของจำนวนนักเรียนทั้งหมด จากการสำรวจปัญหาระดับผลผลิตพบว่า นักเรียนส่วนใหญ่ไม่ผ่านจุดประสงค์การเรียนรู้ข้อที่ 1 ที่กล่าวว่า “นักเรียนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับพลังงาน” และจากการสังเกตพฤติกรรมด้านการใช้น้ำประปา การใช้ไฟฟ้าในโรงเรียน และการให้นักเรียนสำรวจค่าไฟฟ้า และค่าน้ำประปาที่บ้าน พบว่านักเรียนยังไม่เห็นความจำเป็นในการประหยัดการใช้ไฟฟ้า และน้ำประปานับเป็นการขาดจิตสำนึก ในด้านการอนุรักษ์พลังงาน ซึ่งปัญหาการขาดแคลนพลังงานกำลังเป็นปัญหาสำคัญที่ทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ หลายฝ่ายได้เร่งร่วมมือกันในการแก้ไขปัญหา ซึ่งตรงกับจุดประสงค์การเรียนรู้ข้อ 7 ที่กล่าวว่า “ปฏิบัติตนในการเลือกใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพและไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม”

จากการสำรวจปัญหาระดับผลผลิตดังกล่าว พบว่า ปัญหาระดับผลผลิตมีสาเหตุมาจากปัญหาระดับกระบวนการ คือ กิจกรรมการเรียนการสอนเน้นครูเป็นศูนย์กลาง ครูไม่เปิดโอกาสให้นักเรียนได้เรียนรู้ด้วยตนเอง แต่เน้นให้นักเรียนรับหรือจำความรู้ที่เสนอให้ จึงทำให้นักเรียนขาดความสนใจ ขาดความกระตือรือร้นในการเรียน และขาดทักษะการคิดวิเคราะห์และสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเอง นอกจากนี้ยังพบว่าการเรียนการสอนเน้นสอนให้ทันตามแผนการสอนมากกว่าให้นักเรียนเกิดการเรียนรู้ ทำให้นักเรียนมีเวลาจำกัดในการเรียนรู้ นักเรียนจึงไม่เข้าใจ เป็นการตัดโอกาสให้นักเรียนมีประสบการณ์ของความสำเร็จ รวมทั้งไม่ได้เสนอผลย้อนกลับให้นักเรียนทราบผลการปฏิบัติงานของตนเอง ทำให้นักเรียนขาดแรงเสริมในการเรียนและกิจกรรมการเรียนการสอน ขาดการฝึกปฏิบัติจริง จึงเป็นผลให้นักเรียนขาดความตระหนัก ไม่เห็นความสำคัญของปัญหาการขาดแคลนพลังงาน รวมทั้งนักเรียนขาดจิตสำนึกในการอนุรักษ์พลังงาน

จากปัญหาข้างต้น จะเห็นได้ว่าการจัดการเรียนการสอนดังกล่าว ไม่สอดคล้องกับพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 หมวด 1 มาตรา 24 ที่มีสาระเกี่ยวกับ “กระบวนการเรียนรู้ที่มุ่งฝึกทักษะกระบวนการคิด การจัดการ การเผชิญสถานการณ์ และประยุกต์ใช้เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหา ให้ผู้เรียนเรียนรู้จากประสบการณ์จริง ฝึกการปฏิบัติให้ทำได้ คิดเป็น” (พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ. 2542 :89) ดังนั้นผู้วิจัยจึงได้หาแนวทางแก้ปัญหาเพื่อเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพการศึกษาให้สูงขึ้น โดยใช้นวัตกรรม และเทคโนโลยีทางการศึกษาที่นักการศึกษาไทยนำมาเสริมคุณภาพของการศึกษาในระดับต่าง ๆ วิธีหนึ่ง คือ การใช้สื่อการสอนรูปแบบชุดการสอน (Instructional Package) เป็นเทคนิคการสอน ที่นำมาใช้ในหลักสูตรการสอนแบบต่อเนื่องชุดการสอนที่มีการผลิตอย่างเป็นระบบ มีประสิทธิภาพตามหลักเกณฑ์มาตรฐาน จะมีประโยชน์ต่อการเรียนการสอนผู้เรียนมีความสนใจในการเรียนได้ฝึกการตัดสินใจ การคิดและแก้ปัญหาต่าง ๆ รวมทั้งการแสดงความคิดเห็น ทำให้การเรียนการสอนมีประสิทธิภาพผู้เรียนได้รับความรู้ ในแนวเดียวกัน แม้ว่าจะมีครูหลายคนหรือกรณีขาดครู (สุนันท์ ปัทมาคม. 2518 : 1)

ด้วยเหตุผลดังกล่าว ทำให้ผู้วิจัยสนใจที่จะนำนวัตกรรมทางการศึกษารูปแบบชุดการสอนมาใช้ในการสร้างชุดการสอน เรื่อง ร่วมด้วยช่วยกัน มารู้จักพลังงานกันก่อน พลังงานกับการพัฒนาประเทศ ผลกระทบจากการผลิตและการใช้พลังงาน การสร้างชุดการสอนทั้ง 4 ชุดดังกล่าว เน้นพัฒนาทักษะการคิดวิจารณญาณ โดยการพิจารณาไตร่ตรองด้วยเหตุผลอย่างรอบคอบ เกี่ยวกับสถานการณ์ ปัญหาที่ปรากฏ โดยหาหลักฐานที่เชื่อถือได้มาสนับสนุน โดยใช้เทคนิคการคิดแบบหมวกหกใบของเดอ โบโน ซึ่งเป็นวิธีจัดระบบความคิดในการคิดพิจารณาสถานการณ์ หรือเรื่องราวที่ปรากฏทีละด้านโดยใช้สีของหมวกเป็นสัญลักษณ์แทน การคิดในหกด้านช่วยให้สามารถแก้ปัญหาได้แท้จริง เป็นการพัฒนาทักษะการคิด อารมณ์ และความรู้สึกอย่างเป็นขั้นตอน ช่วยให้การคิดมีประสิทธิภาพ สร้างสรรค์ และครอบคลุมรอบด้าน (เดอ โบโน 2536 : 7) เพื่อให้นักเรียนเกิดความตระหนัก และเห็นความสำคัญของปัญหาการขาดแคลนพลังงาน นักเรียนได้ปรับเปลี่ยนค่านิยมและพฤติกรรมที่ใช้พลังงานอย่างฟุ่มเฟือย และสามารถนำหลักสิ่งแวดล้อมศึกษามาใช้ในชีวิตประจำวันเพื่อการอนุรักษ์พลังงาน รวมทั้งมีส่วนร่วมและชักชวนให้ผู้อื่นร่วมกันใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ และไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม

แนวคิด(concept) ชุดการสอนที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ เน้นการพัฒนากระบวนการคิด ซึ่งสังเคราะห์มาจากทฤษฎีและผลงานทางวิชาการของนักการศึกษา นำมาจัดทำเป็นชุดการสอนแบบสื่อประสม และเนื้อหาในการจัดทำชุดการสอน ได้แก่ เรื่องการอนุรักษ์พลังงาน ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับพลังงาน พลังงานกับการพัฒนาประเทศ และผลกระทบการผลิตและการมใช้พลังงาน ในวิชาเลือกเสรีกลุ่ม วิชาสังคมศึกษา รายวิชา ส 081 พลังงานกับสิ่งแวดล้อม ตามหลักสูตรมัธยมศึกษาตอนปลาย พุทธศักราช 2524 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2533)
วัตถุประสงค์(objective) 1. เพื่อสร้าง และพัฒนาชุดการสอนที่เสริมสร้างกระบวนการคิด เรื่องมารู้จักพลังงานกันก่อน พลัง งานกับการพัฒนาประเทศ ผลกระทบจากการผลิตและการใช้พลังงาน และเรื่องร่วมด้วยช่วยกัน สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย
2. เพื่อหาประสิทธิภาพของชุดการสอนที่สร้างขึ้น
3. เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของกระบวนการคิดวิจารณญาณของนักเรียนก่อนเรียนและหลังเรียนชุดการสอน
สมมุติฐาน(assumption) 1. ชุดการสอนที่สร้างขึ้นใช้สอนได้อย่างมีประสิทธิภาพตามเกณฑ์ 85/85
2. นักเรียนที่เรียนด้วยชุดการสอนที่สร้างขึ้นทั้ง 4 ชุด มีคะแนนเฉลี่ยหลังเรียนสูงกว่าคะแนนเฉลี่ย จากการทดสอบความรู้ก่อนเรียน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05
3. นักเรียนที่เรียนด้วยชุดการสอนที่สร้างขึ้นทั้ง 4 ชุด มีความสามารถด้านกระบวนการคิดเพิ่มขึ้น
แนวทางการปฏิบัติ(regulation) การวิจัยและพัฒนา
กลุ่มตัวอย่าง(sample) กลุ่มตัวอย่างในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ นักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ปีการศึกษา 2544 ที่เรียนแผนการเรียนภาษา สังคม ซึ่งเรียนวิชาเลือกเสรีรายวิชา ส018 พลังงานกับสิ่งแวดล้อม ทุกคน จำนวน 87 คน
ตัวแปร(variable) ตัวแปรต้น คือ การสอนโดยใช้ชุดการสอนที่เน้นกระบวนการคิด
ตัวแปรตาม คือ ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน และความสามารถด้านกระบวนการคิดของนักเรียน
คำนิยาม(defination) ชุดการสอน หมายถึง สื่อการสอนที่ผลิตขึ้น โดยนำเนื้อหาจากคำอธิบายรายวิชา ส 081 พลังงานกับสิ่งแวดล้อม จำนวน 4 เรื่อง ลักษณะของชุดการสอน เป็นแบบสื่อประสมที่ใช้กิจกรรมหลากหลายสอดคล้องกับจุดประสงค์การเรียนรู้ และเนื้อหาวิชา โดยเน้นกระบวนการคิดวิจารณญาณโดยใช้เทคนิคการคิดแบบหมวดหกใบ เพื่อให้นักเรียนเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการเรียนรู้ ตามที่กำหนดไว้อย่างมีประสิทธิภาพ
ประสิทธิภาพของชุดการสอน หมายถึง คุณภาพของชุดการสอนที่วัดจากความสามารถด้านกระบวนการคิดวิจารณญาณจากการเรียนด้วยชุดการสอนที่วัดจากเรียนชุดการสอนแล้วได้ผล 85/85
- 85 ตัวแรก หมายถึง ค่าเฉลี่ยร้อยละ 85 ของคะแนนทดสอบหลังเรียนด้วยชุดการสอน
- 85 ตัวหลัง หมายถึง ค่าเฉลี่ยร้อยละ 85 ของคะแนนนักเรียนที่ตอบได้ถูกต้องทุกจุดประสงค์ของ กระบวนการคิดในชุดการสอน
การสอนโดยใช้ชุดการสอน หมายถึง การสอนโดยให้นักเรียนศึกษาจากชุดการสอนที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น โดยมีครูช่วยในการกำกับและให้ความช่วยเหลือ
ความสามารถด้านกระบวนการคิด หมายถึง คะแนนรวมของนักเรียนแต่ละคนที่ได้รับจากการทำแบบทดสอบวัดความสามารถด้านกระบวนการคิดวิจารณญาณ
ความรู้ หมายถึง ความสามารถทางสติปัญญาของนักเรียนในการเรียนรู้ โดยวัดจากแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนจากชุดการสอน
ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน หมายถึง คะแนนของนักเรียนที่ได้จากการทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนก่อนเรียนและหลังเรียน
เครื่องมือ(tool) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ประกอบด้วย
1. ชุดการสอนที่เน้นกระบวนการคิดวิจารณญาณโดยใช้เทคนิคการคิดแบบหมวกหกใบ จำนวน 4 ชุด
2. แบบทดสอบกระบวนการคิดวิจารณญาณของนักเรียน มีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.7416
การรวบรวมข้อมูล(gathering) ผู้วิจัยนำชุดการสอนไปทดลองกับกลุ่มตัวอย่าง โดยมีรูปแบบการวิจัยเป็นแบบวัดผลก่อนและหลังการทดลอง ดังนี้
1. ทดสอบความรู้ก่อนเรียน โดยให้ทำแบบทดสอบ
2. ดำเนินการสอนด้วยชุดการสอนที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น 3. ให้ผู้เรียนทำแบบทดสอบชุดเดิมหลังศึกษาชุดการสอน
การวิเคราะห์(analysis) ใช้การหาประสิทธิภาพชุดการสอน โดยใช้มาตรฐาน 85/85 ใช้การวิเคราะห์ความแตกต่างของค่าเฉลี่ย เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของความรู้และความสามารถด้านกระบวนการคิดวิจารณญาณก่อนเรียนและหลังเรียนชุดการสอน
ข้อสรุป(summary) ชุดการสอนที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิภาพ 86.86/87.28 ซึ่งสูงกว่ามาตรฐาน 85/85 ที่ตั้งไว้ นักเรียนที่เรียนโดยใช้ชุดการสอนมีกระบวนการคิดเพิ่มขึ้น
ข้อเสนอแนะ(suggestion) ข้อเสนอแนะทั่วไป
1. ควรจัดให้มีการสัมมนา อบรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับการสร้างชุดการสอน เพื่อกระตุ้นให้ครูมีความ กระตือรือร้น และครูมีโอกาสได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นซึ่งกันและกัน
2. การผลิตชุดการสอน ควรมีการจัดระบบ และวางแผนร่วมกับบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญด้านหลัก สูตร ครูผู้สอน นักเทคโนโลยีทางการศึกษา จะทำให้ชุดการสอนมีคุณภาพนำไปใช้ประโยชน์ได้
3. ควรร่วมมือกันระหว่างผู้สอนวิชาเดียวกัน หรือกับครูหมวดวิชาเดียวกันผลิตชุดการสอนจะช่วย ประหยัดเวลา และค่าใช้จ่ายในการเตรียมการสอน
4. ชุดการสอนแม้จะผ่านการประเมินมาแล้ว แต่ผู้นำไปใช้ควรปรับเปลี่ยนเพิ่มเติมสื่อการสอน เพื่อให้ ชุดการสอนมีความทันสมัยตามเนื้อหาวิชาที่เปลี่ยนแปลงไปตามสภาพแวดล้อมและความต้องการของท้องถิ่น และสามารถนำไปใช้กับนักเรียนกลุ่มอื่น ที่มีความสามารถในการเรียนรู้ และพื้นความรู้แตกต่างกันได้
5. ควรมีการนำเนื้อหาเรื่องเดียวกันที่สอดแทรกในรายวิชาต่างๆ เช่น วิชาวิทยาศาสตร์วิชาสังคม ศึกษา วิชาเกษตรกรรม วิชาสุขศึกษา เป็นต้น โดยเฉพาะเนื้อหาที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมมาสร้างเป็นชุดการสอน เพื่อให้ชุดการสอนที่สร้างขึ้นนำมาใช้ประโยชน์ได้เต็มที่
ข้อเสนอแนะในการทำวิจัยครั้งต่อไป
1. ก่อนสร้างชุดการสอน ควรมีการทดสอบหรือศึกษาพื้นฐานของกลุ่มเป้าหมาย เช่น สติปัญญา ความสามารถในการอ่าน การเขียน จะทำให้นักเรียนเกิดการเรียนรู้ เข้าใจเนื้อหาวิชาจากชุดการสอนง่ายขึ้น
2. ควรมีการวัดเจตคติของผู้เรียนที่มีต่อชุดการสอน และนำชุดการสอนไปทดลองใช้กับนักเรียนในโรง เรียนอื่นๆ
3. ควรศึกษาวิจัยว่ามีปัจจัยใดบ้างที่ช่วยให้การเรียนการสอน โดยชุดการสอนได้ผลดี เช่น ลักษณะ วิชา ระยะเวลาที่ใช้ในการจัดกิจกรรมแต่ละครั้ง บทบาทของครู ลักษณะของผู้เรียนลักษณะกิจกรรมการเรียนการสอน เป็นต้น
4. ควรทำการวิจัยต่อเนื่อง เพื่อติดตามผลการสอนในระยะยาวกว่านี้ เช่น การวัดความคงทนใน กระบวนการคิด และมีการวัดผลโดยสังเกตพฤติกรรมการคิดที่ใช้ในชีวิตประจำวัน
ปี 2545
Powered by Dataface
(c) 2005-2007 All rights reserved