ผลงานวิจัย

เนื้อทิพย์ สุวรรณภาณุ - thaied

Current Record: เนื้อทิพย์ สุวรรณภาณุ

เนื้อทิพย์ สุวรรณภาณุ

รูปแบบใช้กระบวนการ AIC ด้านระบบมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001 ประกอบด้วย 3 ขั้นตอนของกระบวนการเรียนรู้ ขั้นตอนที่หนึ่งคือ การสร้างความรู้และจิตสำนึกร่วมกัน (Appreciation) ประกอบด้วยขั้นตอนการอบรม 3 ขั้นตอน คือ (1) สร้างความเข้าใจและสร้างข้อตกลงร่วมกัน (2) ทบทวนสภาพความเป็นจริง และ (3) การคิดถึงภาพที่พึงปรารถนา ขั้นตอนที่ 2 คือ การสร้างแนวทางพัฒนาองค์กรร่วมกัน (Influence) ประกอบด้วยขั้นตอนการอบรม 2 ชุด คือ (1) ทางเลือกในการแก้ปัญหาการจัดการสิ่งแวดล้อมขององค์กร (2) การกำหนดแนวทางในการจัดการสิ่งแวดล้อมขององค์กร ส่วนขั้นตอนสุดท้ายคือ การกำหนดแนวทางการปฏิบัติและการควบคุมกำกับ (Control) ประกอบด้วย ขั้นตอนการอบรม 2 ขั้นตอน คือ (1) การกำหนดแผนปฏิบัติการ และ (2) การสรุปบทเรียนและสร้างพันธะสัญญา รูปแบบดังกล่าวนี้ เมื่อนำไปใช้ปฏิบัติด้วยการประชุมปฏิบัติการแล้ว พบว่า เป็นรูปแบบที่สามารถนำไปใช้ได้จริงในการวางแผนการจัดการสิ่งแวดล้อมในองค์กร โดยพบว่า ผู้เข้าร่วมการประชุมมีความรู้และเจตคติเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05

Click to minimize this section Details

ลำดับที่ 6606
ชื่อผลงานวิจัย การพัฒนาบุคลากรเพื่อเข้าสู่มาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001
หัวข้อ(Eng) Human Development for Environmental Management System
คำสำคัญ(keyword) การพัฒนาบุคลากร ระบบมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อมISO14001 หัวหน้าแผนกและผู้ช่วยหัวหน้าแผนก ปี2546
ชื่อผู้วิจัย เนื้อทิพย์ สุวรรณภาณุ
ชื่อผู้วิจัย(Eng) Nuatip Suwanbhanu
ตำแหน่ง เรือตรีหญิง
การศึกษา ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาสิ่งแวดล้อมศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล
สถานศึกษา แผนกระเบียนและสถิติ กองการศึกษา กรมยุทธศึกษาทหารเรือ
ช่วงระยะเวลาที่ทำวิจัย(duration) ทำวิจัยเสร็จปี 2546
ประเภท วิทยานิพนธ์ มหาวิทยาลัยมหิดล
สถานที่จัดเก็บผลงาน ห้องสมุด สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ 99/20 ถนนสุโขทัย เขตดุสิต ก.ท.ม. 10300 โทร. 0 2668 7123
ประวัติความเป็นมา(history) ปัญหาสิ่งแวดล้อมในสภาพการณ์ปัจจุบันมิได้ถูกจำกัดเฉพาะประเทศใดประเทศหนึ่ง และมิได้จำกัดพื้นที่ส่วนใดส่วนหนึ่งของโลก ผลกระทบจากสิ่งแวดล้อมได้แผ่ขยายไปทั่วจนกลายเป็นปัญหาระดับนานาชาติ การรักษาสภาพแวดล้อมนับวันก็จะมีความซับซ้อนมากขึ้นตามสภาพการณ์ของปัญหา ปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นในโลกจึงเป็นแรงกดดันกับทุกประเทศ โดยเฉพาะในสังคมเมืองอุตสาหกรรม ที่มลพิษต่างๆ มีจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นมลพิษทางอากาศ มลพิษทางน้ำ กากของเสียอันตรายและไม่อันตราย ที่ส่งผลกระทบต่อความเป็นอยู่ของมนุษย์เป็นอย่างมาก (สยาม อรุณศรีมรกต, 2542 : 7)

ในประเทศไทยนั้น องค์กรหลายฝ่ายทั้งภาครัฐและเอกชนได้ตระหนักถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมทำให้มีแรงกระตุ้นผลักดันให้เกิดมาตรการในการควบคุมและแก้ปัญหาทางด้านสิ่งแวดล้อม ดังจะเห็นได้จากทางภาครัฐมีการออกกฎหมายเกี่ยวข้องทางด้านสิ่งแวดล้อม เช่น พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 พระราชบัญญัติส่งเสริมและอนุรักษ์พลังงาน พ.ศ. 2535 ส่วนภาคเอกชนโดยเฉพาะอุตสาหกรรมต่าง ๆ ก็ได้มีมาตรการควบคุมสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น ดังจะเห็นได้จากการนำมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม (ISO 14000) ที่องค์การระหว่างประเทศว่าด้วยมาตรฐานระบบการจัดสิ่งแวดล้อมได้กำหนดรายละเอียดของการจัดการสิ่งแวดล้อมสำหรับธุรกิจอุตสาหกรรมและกิจกรรมอื่น ๆ ทุกประเภท ตั้งแต่การกำหนดนโยบายสิ่งแวดล้อมขององค์กร การวางแผน การดำเนินการ การตรวจสอบ มาใช้เป็นมาตรฐานในการจัดการสิ่งแวดล้อมของอุตสาหกรรมต่าง ๆในประเทศ

การกำหนดมาตรฐาน ISO 14000 มาใช้ในอุตสาหกรรมต่าง ๆ นอกจากจะเกิดประโยชน์กับสิ่งแวดล้อมยังก่อให้เกิดประโยชน์กับองค์กร โดยองค์กรสามารถลดต้นทุนต่าง ๆ อันเกิดจากการใช้ทรัพยากรธรรมชาติที่น้อยลง ทำให้ค่าใช้จ่ายโดยรวมลดลง และยังจะทำให้เกิดประโยชน์ทางด้านการค้า การส่งสินค้าออกไปจำหน่ายยังต่างประเทศ ทั้งนี้เนื่องจากปัจจุบันคู่ค้าต่างประเทศโดยเฉพาะประเทศแถบยุโรปตะวันตกและอเมริกาเหนือจะมีนโยบายในการซื้อสินค้าจากประเทศที่มีมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมที่ดีกว่าประเทศอื่น

จากข้อดีของ ISO 14000 ดังกล่าวข้างต้นทำให้องค์กรต่าง ๆ พยายามที่จะผลักดันให้องค์กรของตนได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO 14000 มาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม โดยองค์กรจะต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดของมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม (ISO 14001) ซึ่งต้องมีการกำหนดนโยบายสิ่งแวดล้อม การวางแผนงาน การปฏิบัติและดำเนินการ รวมทั้งการตรวจสอบและแก้ไขให้เป็นไปตามมาตรฐานดังกล่าว กระบวนการข้างต้นนี้จะประสบความสำเร็จได้ต้องอาศัยการดำเนินการอย่างต่อเนื่องและเชื่อมโยงแบบองค์รวม (Holistic) โดยผู้รับผิดชอบและเห็นด้วยในเบื้องต้นคือ ผู้บริหารระดับสูงสุดขององค์กรและจำเป็นอย่างยิ่งที่บุคลากรในองค์กรจะต้องมีความรู้ ความเข้าใจ เพื่อให้เกิดความตระหนักอย่างเพียงพอที่จะมีแนวคิดร่วมหรือแนวทางเลือกปฏิบัติที่ถูกต้อง ยอมรับและให้ความร่วมมือในการปฏิบัติตามมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001 อย่างเต็มที่เพื่อให้เกิดความสำเร็จในการดำเนินการจริง

รูปแบบการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพและเปิดโอกาสให้บุคลากรในองค์กรมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นและกำหนดทิศทางในการแก้ปัญหาตนเอง คือ เทคนิคของกระบวนการ AIC ดังที่นักวิชาการหลายท่านมีความเห็นสอดคล้องกันว่า กระบวนการ AIC เป็นวิธีการส่งเสริมให้คนมีความรักกันมีการเรียนรู้ร่วมกันด้วยการปฏิบัติจริง การเรียนรู้ร่วมกันทำให้เกิดพลังสร้างสรรค์ในการแก้ปัญหาต่าง ๆ เนื่องจากขั้นตอนของกระบวนการ AIC เปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมประชุมทุกคนได้มีโอกาสสื่อสารแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์ ข้อมูลข่าวสาร ซึ่งจะทำให้เกิดความเข้าใจถึงสภาพปัญหา ข้อจำกัดความต้องการเห็นสิ่งที่ดีงามเกิดขึ้นและเห็นศักยภาพของผู้ที่เกี่ยวข้องชัดเจนขึ้น กระบวนการ AIC โดยแลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ เป็นกระบวนการประชุมที่สามารถระดมพลังสมอง เพื่อหาทางแก้ไขปัญหาและหาแนวทางพัฒนาในเชิงสร้างสรรค์ ประกอบด้วยขั้นตอนสำคัญ 3 ขั้นตอน คือ ขั้นที่หนึ่งคือ ขั้นการสร้างความรู้ (Appreciation หรือ A) เป็นการสร้างความรู้ความเข้าใจ โดยแลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ และข้อมูลซึ่งกันและกัน ในการทบทวนปัญหา สาเหตุของปัญหาและกำหนดสิ่งที่ต้องการในอนาคต ในขั้นตอนที่จะต้องปฏิบัติต่อกันด้วยความรัก ยอมรับ เคารพ และเห็นคุณค่าในความคิดของผู้อื่น เพื่อให้เกิดความรู้สึกที่ดีต่อกัน นำไปสู่การแสดงออกซึ่งความคิดสร้างสรรค์ และเกิดวิสัยทัศน์ร่วมกัน ขั้นที่สองคือ ขั้นการสร้างแนวทางการพัฒนา (Influence หรือ I) เป็นการเรียนรู้ร่วมกันในการระดมความคิด หรือวิธีการที่จะทำให้บรรลุภาพการพัฒนาในอนาคตหรือวิสัยทัศน์ร่วมที่กลุ่มมีมติร่วมกันว่าจะนำไปสู่ความสำเร็จตามที่กลุ่มต้องการ และขั้นที่สามคือ ขั้นการสร้างแนวทางปฏิบัติ (Control หรือ C) เป็นขั้นตอนที่สำคัญที่ต้องการพลังความร่วมมือและความรับผิดชอบในการนำวิธีการมากำหนดเป็นแผนปฏิบัติการและสมาชิกกลุ่มนำแผนปฏิบัติการไปปฏิบัติให้เป็นรูปธรรม อันจะนำไปสู่การบรรลุเป้าหมายและวิสัยทัศน์ร่วม

จากข้อมูลดังกล่าวมาแล้วจะเห็นได้ว่ากระบวนการ AIC เป็นเทคนิคที่สามารถส่งเสริมให้คนรักกันเรียนรู้ร่วมกันจนทำให้เกิดพลังสร้างสรรค์ในการแก้ปัญหาต่าง ๆ สมาชิกกลุ่มต้องร่วมกันสร้างความรู้ความเข้าใจ แลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ ทบทวนปัญหาและสาเหตุ มีการร่วมกันสร้างแนวทางการพัฒนาโดยการระดมความคิด ซึ่งครอบคลุมถึงการร่วมกันสร้างแนวทางในการปฏิบัติให้เป็นไปตามวิสัยทัศน์ที่กลุ่มได้กำหนดขึ้น ซึ่งกระบวนการที่ครบถ้วนเป็นระบบดังกล่าวโดยผู้วิจัยเห็นว่าเทคนิค AIC เป็นเทคนิคที่มีประสิทธิภาพมากที่อีกเทคนิคหนึ่ง ที่จะนำเอามาใช้ในกระบวนการเตรียมบุคลากรทั้งในด้านความร่วมมือร่วมใจ ด้านทัศนคติต่อประเด็นที่กำลังดำเนินโครงการ ตลอดทั้งเป็นเทคนิคที่ให้ความรู้แก่ผู้เข้าร่วมโครงการเป็นอย่างดี ผู้วิจัยจึงเลือกหัวหน้าและผู้ช่วยหัวหน้าแผนกบริษัท พี.พี.แพคเกจจิ้ง มาเข้าร่วมเพื่อที่จะไดนำความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ไปใช้ในการวางแผน การจัดการระบบสิ่งแวดล้อมในองค์กร และนำความรู้ที่ได้รับไปถ่ายทอดต่อเจ้าหน้าที่ในระดับปฏิบัติการต่อไป เพื่อพัฒนาองค์กรเข้าสู่มาตรฐานระบบจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001 ต่อไป นอกจากนั้นแล้ว ในการดำเนินตามกระบวนการ AIC ผู้วิจัยนำเทคนิค SWOT Analysis มาร่วมประยุกต์เข้าเป็นส่วนหนึ่งในกระบวนการการก่อนที่จะกำหนดหลักสูตรที่ใช้ในการอบรม เพราะเทคนิค SWOT Analysis จะทำให้ข้อมูลที่รอบด้านทั้งภายใน และภายนอกองค์กร เพราะมีการศึกษาทั้งจุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และอุปสรรค ทั้งนี้จะช่วยให้การดำเนินการและการกำหนดหลักสูตรตั้งอยู่บนพื้นฐานของข้อเท็จจริงให้รอบด้านมากที่สุด

แนวคิด(concept) 1. อนุกรมมาตรฐาน ISO 14000 (ISO 14000 series)

2. การระบุลักษณะปัญหาสิ่งแวดล้อมและการประเมินความสำคัญ

3. แนวคิดเกี่ยวกับกระบวนการ AIC

4. การวิเคราะห์ SWOT

5. การพัฒนาบุคลากร

6. ข้อมูลทั่วไปของบริษัท พี.พี. แพคเกจจิ้ง จำกัด

วัตถุประสงค์(objective) 1. เพื่อสร้างหลักสูตรพัฒนาบุคลากรเข้าสู่การรับรองมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ตาม มาตรฐาน ISO 14001 ด้วยการประชุมเรื่อง “ปัญหาสิ่งแวดล้อมและมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001”
2. เพื่อจัดประสบการณ์การเรียนรู้ด้านระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม แก่บุคลากรระดับหัวหน้าแผนก และผู้ช่วยหัวหน้าแผนกของบริษัท พี.พี. แพคเกจจิ้ง จำกัด โดยใช้เทคนิคกระบวนการ AIC
3. เพื่อทดลองใช้ประเมินผลการประชุมปฏิบัติการด้านความรู้และเจตคติเรื่อง “ปัญหาสิ่งแวดล้อม และมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001”
แนวทางการปฏิบัติ(regulation) การวิจัยเชิงปฏิบัติการ
กลุ่มตัวอย่าง(sample) การเลือกกลุ่มตัวอย่างในการวิจัยครั้งนี้ ใช้วิธีการเจาะจงกลุ่มตัวอย่าง (Purposive Sampling) ในการเลือกโดยวิธีนี้ก็เพื่อกลุ่มตัวอย่างจะได้นำความรู้ที่ได้สามารถนำไปถ่ายทอดให้กับเจ้าหน้าที่หรือผู้ปฏิบัติการระดับล่างต่อไปได้ และเพื่อให้ได้กลุ่มตัวอย่างที่มีคุณสมบัติเหมาะสมกับเรื่องที่จะทำการวิจัยพัฒนา และเป็นประโยชน์ในการการพัฒนาองค์กรเข้าสู่มาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001 ในระยะต่อไป จำนวนกลุ่มตัวอย่างที่กำหนดนั้นมีความเหมาะสมในด้านคุณสมบัติเบื้องต้น เพื่อนำความรู้ไปใช้ประโยชน์เป็นกลไกสำคัญขององค์กรในการพัฒนาเข้าสู่ระบบต่อไป อีกทั้งยังเป็นขนาดกลุ่มที่พอเหมาะกับการประชุมปฏิบัติการอย่างมีคุณภาพ กลุ่มตัวอย่าง ประกอบด้วย หัวหน้าแผนก 10 แผนก จำนวน 10 คน ผู้ช่วยหัวหน้าแผนกทั้ง 10 แผนก จำนวน 20 ในวันที่จัดประชุมปฏิบัติการมีผู้ร่วมประชุมประกอบด้วย หัวหน้าแผนกจำนวน 6 คน จากทั้งหมด 10 แผนก ผู้ช่วยหัวหน้าแผนกจำนวนทั้งหมด 19 คน จาก 10 แผนก รวมเป็นกลุ่มตัวอย่างทั้งสิ้นจำนวน 25 คน
ตัวแปร(variable) ตัวแปรที่สนใจศึกษา ได้แก่
1. ความต้องการและความจำเป็นในการพัฒนาบุคลากร
2. สภาพปัญหาและสภาพแวดล้อมขององค์การ
3. ความรู้เกี่ยวกับปัญหาสิ่งแวดล้อมและการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001
4. เจตคติต่อการเข้าสู่มาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001
คำนิยาม(defination) กระบวนการ AIC ในการจัดการสิ่งแวดล้อม หมายถึง วิธีการที่เปิดโอกาสให้กลุ่มคนหรือประชาชน เข้ามามีส่วนร่วมในการเรียนรู้ แลกเปลี่ยนความคิดเห็นและแลกเปลี่ยนประสบการณ์ร่วมกัน ซึ่งจะนำไปสู่การระดมความคิดเห็นในการพัฒนาและวางแผน หาแนวทางแก้ไขปัญหาในเชิงสร้างสรรค์ การมีส่วนร่วมเริ่มตั้งแต่การร่วมคิด ร่วมวิเคราะห์ ร่วมตัดสินใจ ร่วมวางแผน และร่วมรับผิดชอบ เพื่อให้บรรลุจุดมุ่งหมายที่ตั้งไว้ จำเป็นต้องคำนึงถึงการปฏิบัติร่วมกัน ต้องเป็นไปด้วยความรับความเข้าใจ การเห็นคุณค่าซึ่งกันและกัน เพื่อให้เกิดบรรยากาศที่เป็นมิตร และการให้สมาชิกกลุ่มได้แสดงความคิดเห็นอย่างอิสระ ทำให้เกิดความคิดหลากหลายและตรงกับความต้องการ ซึ่งจะนำไปสู่การตัดสินใจเลือกแนวทางแก้ไขปัญหาที่ทุกคนต้องการ และแก้ไขปัญหาที่จะดำเนินการต่อไปได้ จำเป็นต้องอาศัยความรับผิดชอบของทุกคนร่วมกัน ในการที่จะปฏิบัติให้เป็นรูปธรรม อันจะนำไปสู่การบรรลุเป้าหมายที่เป็นวิสัยทัศน์ร่วมของทุกคน โดยขั้นตอนหรือวิะการประชุมระดมความคิดเพื่อการวางแผนระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ของกระบวนการ AIC แบ่งเป็น 3 ขั้นตอน คือ
1. ขั้นตอนการสร้างความรู้และจิตสำนึกร่วมกัน (Appreciation หรือ A)
2. ขั้นตอนการสร้างแนวทางพัฒนาองค์กรร่วมกัน (Influence หรือ I)
3. ขั้นตอนการกำหนดแนวทางปฏิบัติและการควบคุม (Control หรือ C)
การพัฒนาบุคลากร หมายถึง กระบวนการสำหรับการเจริญเติบโตขององค์กร ในลักษณะของการ ขยายขอบเขตการดำเนินงาน และสร้างความทันสมัยอยู่ตลอดเวลา มีจุดประสงค์เพื่อช่วยสร้างความมั่นใจให้กับองค์กรในการดำเนินงานด้านบุคลากร ด้านเทคโนโลยี ด้านเครื่องมือวัสดุอุปกรณ์ต่างๆ ให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ที่กำหนด และเป็นกระบวนการที่จัดประสบการณ์การเรียนรู้เพื่อพัฒนาการเรียนรู้ให้แก่ หัวหน้าแผนกและผู้ช่วยหัวหน้าแผนก ให้เกิดการปรับปรุงหรือการเปลี่ยนแปลง รูปแบบวิธีการคิด การวิเคราะห์ โดยแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์ซึ่งกันและกัน ระหว่างสมาชิกภายในองค์กรเพื่อหาแนวทางแก้ไขปัญหาและหาแนวทางพัฒนาในเชิงสร้างสรรค์ โดยใช้เทคนิคกระบวนการ AIC เพื่อให้บุคลากรเกิดความรู้เรื่องปัญหาสิ่งแวดล้อมและมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001 และเกิดเจตคติที่ดีต่อการเข้าสู่มาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001
หลักสูตรเรื่อง “ปัญหาสิ่งแวดล้อมและมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001” หมายถึง กระบวนการจัดประสบการณ์การเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วมและสร้างสรรค์เพื่อให้ผู้เข้ารับการอบรมเกิดความรู้ ความเข้าใจ สามารถวิเคราะห์ปัญหาสิ่งแวดล้อมขององค์กรและช่วยกันวางแผน ร่วมมือกันสังเคราะห์วิธีการแก้ไขปัญหา และสามารถวางแผนการพัฒนาระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมในบริษัท พี.พี.แพคเกจจิ้ง จำกัด ตลอดจนมีเจตคติที่ดีต่อการเข้าสู่มาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001 ในแนวทางพัฒนาเชิงสร้างสรรค์ได้โดยมีองค์ประกอบคือ วัตถุประสงค์ในการอบรม เนื้อหาสาระเกี่ยวกับสภาพและสาเหตุของปัญหา สถานการณ์และนโยบายในการจัดการสิ่งแวดล้อมในองค์กร วิธีดำเนินการอบรมโดยใช้กระบวนการ AIC และการประเมินผลการอบรม
มาตรฐาน ISO 14001 เป็นมาตรฐานการจัดการที่ใช้เป็นแนวทางให้องค์กรจัดระบบของตนเพื่อให้บรรลุตามนโยบายที่กำหนดไว้ เป็นมาตรฐานที่กระทำโดยความสมัครใจ เป็นหลักเกณฑ์ข้อกำหนดกว้างๆ ไม่มีจุดเริ่มต้นหรือสิ้นสุดของการดำเนินการเป็นมาตรฐานสากลในการขจัดข้อขัดแย้งทางการค้า มุ่งเน้นการป้องกัน การปรับปรุงอย่างต่อเนื่องและให้ดำเนินการด้านสิ่งแวดล้อมเป็นไปตามข้อกฎหมายตามหลักเกณฑ์ การจัดการถือ การวางแผน (Planning) การนำแผนไปปฏิบัติ (Doing) การตรวจสอบ (Checking) และทบทวน (Action) : (PDCA) เพื่อให้บรรลุตามนโยบาย ไม่มีขีดจำกัดขนาด ประเภท ขององค์กรที่จะประยุกต์ใช้ (สุเทพ ธีรศาสตร์ : 2541)
ระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม (Environmental Management System) หมายถึง ระบบการดำเนินการโดยรวมขององค์กร ซึ่งประกอบด้วยโครงสร้างขององค์กร งานวางแผน การแบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบ หลักปฏิบัติ ระเบียบปฏิบัติ กระบวนการผลิตหรือบริการ ทรัพยากรสำหรับการนำมาใช้ในการพัฒนา ปฏิบัติ ให้บรรลุเป้าหมายหรือวัตถุประสงค์ รวมทั้งนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมโดยรวมขององค์กร
เครื่องมือ(tool) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ประกอบด้วย
1. แบบประเมินผลการประชุมปฏิบัติการชนิดเลือกตอบ (Multiple Choice) 4 ตัวเลือกจำนวน 25ข้อโดยมีเกณฑ์การให้คะแนนคือ ตอบถูกได้ 1คะแนนตอบผิดและไม่ตอบได้ 0คะแนน
2. แบบวัดเจตคติต่อการเข้าสู่มาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001 ของบุคลากรมีลักษณะเป็นมาตรวัดตามวิธีของ ลิเคิร์ท (Likert Scale) จำนวน 20 ข้อ ประกอบด้วย 5 ระดับ ได้แก่ เห็นด้วยอย่างยิ่ง เห็นด้วย ไม่แน่ใจ เห็นด้วย และไม่เห็นด้วยอย่างยิ่ง
การรวบรวมข้อมูล(gathering) ในการดำเนินการวิจัย ผู้วิจัยได้แบ่งขั้นตอนการดำเนินการวิจัยออกเป็น 3 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นการเตรียมประชุมปฏิบัติการ เรื่อง ปัญหาสิ่งแวดล้อมและมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001
1. ขั้นจัดประชุมปฏิบัติการ โดยใช้กระบวนการ AIC
2. ขั้นสร้างแบบประเมินผลการประชุมปฏิบัติการ
ในขั้นตอนการวิจัยที่ 1 ผู้วิจัยดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูล ดังนี้
1. สำรวจความต้องการ และความจำเป็นในการพัฒนาบุคลากร โดยใช้เทคนิค SWOT
2. ศึกษาปัญหาและสภาพแวดล้อมขององค์กรในสภาพปัจจุบัน
3. ศึกษาทบทวนเอกสาร ตำรา ที่เกี่ยวข้อง
ในขั้นตอนการวิจัยที่ 2 ขั้นจัดประชุมปฏิบัติการ โดยใช้กระบวนการ AIC ผู้วิจัยดำเนินการตามขั้นตอน ดังนี้
1. เตรียมกลุ่มตัวอย่าง
1) ติดต่อประสานงานไปผู้บริหารสูงสุดของบริษัท พี.พี. แพคเกจจิ้ง จำกัด เพื่อขอความร่วมมือ และสั่งการไปยังบุคลากรผ่านแผนกบุคคล ติดต่อประสานกับกลุ่มตัวอย่างที่เลือกไว้ คือ บุคลากรในระดับหัวหน้าแผนก และผู้ช่วยหัวหน้าแผนก จำนวนรวมทั้งสิ้น 25 คน เพื่อเข้าร่วมโครงการประชุมปฏิบัติการ
2) ประสานงานเจ้าหน้าที่ฝ่ายบริหารผู้รับผิดชอบงานบุคคลและอบรมเพื่อติดต่อนัดหมายกลุ่ม ตัวอย่างตามวันเวลาที่กำหนด และเพื่อเตรียมสถานที่ อุปกรณ์ประกอบการประชุม
2. ขั้นเตรียมความพร้อมในการประชุมปฏิบัติการ
1) ติดต่อเชิญวิทยากรที่กำหนดไว้ พร้อมทั้งประสานงานกับวิทยากรเพื่อสร้างความเข้าใจเนื้อหา และแนวทางการประชุม นัดหมาย วัน เวลา และสถานที่การประชุม
2) เตรียมทีมผู้ช่วยวิทยากรที่ได้คัดเลือกไว้ พร้อมทั้งประชุมเพื่อสร้างความเข้าใจและวางแผน การดำเนินการประชุมร่วมกัน นัดหมายวัน เวลา สถานที่การประชุม
3) เตรียมสื่อ วัสดุอุปกรณ์ และสถานที่ ร่วมกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายบริหารผู้รับผิดชอบงานบุคคลและ งานอบรม
3. ขั้นประเมินผลการประชุมปฏิบัติการ
1) การประเมินผลก่อนการประชุมปฏิบัติการ โดยใช้แบบทดสอบความรู้และแบบวัดเจตคติก่อน การประชุม (Pre – test) ก่อนดำเนินกาประชุม 3 วัน
2) ประเมินผลหลังการประชุมปฏิบัติการเสร็จสิ้นทันที โดยใช้แบบทดสอบความรู้และแบบวัด เจตคติหลังการประชุม (Post – test)
การวิเคราะห์(analysis) ผู้วิจัยจะนำแบบทดสอบความรู้เกี่ยวกับกระบวนการวางแผนจัดการระบบสิ่งแวดล้อมและแบบวัดเจตคติที่ได้ทั้งชุดก่อนการประชุม (Pre – test) และชุดหลังการประชุม (Post –test) มาลงรหัส (Coding) และนำไปวิเคราะห์ประเมินผลด้วยคอมพิวเตอร์ โดยใช้โปรแกรม SPSS for windows version 10.0 (Statistical Package for the Social – Science for windows) ช่วยในการประมวลผลการวิเคราะห์ทางสถิติ เพื่อวิเคราะห์ลักษณะทั่วไปของกลุ่มตัวอย่าง ระดับความรู้เกี่ยวกับปัญหาสิ่งแวดล้อมและระบบสิ่งแวดล้อม ISO 14001 และเจตคติต่อการเข้าสู่มาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14000 ใช้สถิติค่าร้อยละ (Percentage) ค่าเฉลี่ยเลขคณิต (Mean) และค่าเลี่ยงเบนมาตรฐาน (Standard Deviation : SD.) และในการเปรียบเทียบระดับความรู้ และเจตคติ ก่อนและหลังการเข้าร่วมประชุมปฏิบัติการ ใช้สถิติการทดสอบที (t – test)
ข้อสรุป(summary) รูปแบบใช้กระบวนการ AIC ด้านระบบมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001 ประกอบด้วย 3 ขั้นตอนของกระบวนการเรียนรู้ ขั้นตอนที่หนึ่งคือ การสร้างความรู้และจิตสำนึกร่วมกัน (Appreciation) ประกอบด้วยขั้นตอนการอบรม 3 ขั้นตอน คือ (1) สร้างความเข้าใจและสร้างข้อตกลงร่วมกัน (2) ทบทวนสภาพความเป็นจริง และ (3) การคิดถึงภาพที่พึงปรารถนา ขั้นตอนที่ 2 คือ การสร้างแนวทางพัฒนาองค์กรร่วมกัน (Influence) ประกอบด้วยขั้นตอนการอบรม 2 ชุด คือ (1) ทางเลือกในการแก้ปัญหาการจัดการสิ่งแวดล้อมขององค์กร (2) การกำหนดแนวทางในการจัดการสิ่งแวดล้อมขององค์กร ส่วนขั้นตอนสุดท้ายคือ การกำหนดแนวทางการปฏิบัติและการควบคุมกำกับ (Control) ประกอบด้วย ขั้นตอนการอบรม 2 ขั้นตอน คือ (1) การกำหนดแผนปฏิบัติการ และ (2) การสรุปบทเรียนและสร้างพันธะสัญญา รูปแบบดังกล่าวนี้ เมื่อนำไปใช้ปฏิบัติด้วยการประชุมปฏิบัติการแล้ว พบว่า เป็นรูปแบบที่สามารถนำไปใช้ได้จริงในการวางแผนการจัดการสิ่งแวดล้อมในองค์กร โดยพบว่า ผู้เข้าร่วมการประชุมมีความรู้และเจตคติเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05
ข้อเสนอแนะ(suggestion) ข้อเสนอแนะทั่วไป
1. ในการนำแผนปฏิบัติการที่สร้างขึ้นไปใช้จริง ผู้บริหารระดับสูงของหน่วยงานควรให้ความสำคัญ โดยอาจมีส่วนร่วมในการเข้าประชุมเพื่อร่วมแสดงวิสัยทัศน์กำหนดนโยบายการให้การสนับสนุนเกี่ยวกับการพัฒนาระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมในหน่วยงานของตนเพื่อไปสู่มาตรฐานสากล หรืออย่างน้อยควรได้รับทราบถึงผลสรุปของการจัดประชุมปฏิบัติการว่าผู้เข้าร่วมประชุมมีความคิดเห็นหรือข้อเสนอแนะอย่างไร
2. เนื่องจากกระบวนการ AIC เป็นกระบวนการที่ส่งเสริมให้บุคลากรกลุ่มเป้าหมายได้ร่วมเรียนรู้ใน การประชุมโดยการร่วมแสดงความคิด และร่วมวางแผนการดำเนินการในทุกๆ กิจกรรม ของการเรียนรู้ ดังนั้น ในการดำเนินการวิจัยและพัฒนาบุคลากรโดยใช้กระบวนการ AIC ทีมวิทยากรกระบวนการกลุ่มต้องทำความเข้าใจหลักสูตร ในภาพรวมเฉพาะอย่างยิ่งวัตถุประสงค์และขั้นตอนในการดำเนินการประฃุมอย่างสร้างสรรค์ (AIC) ทั้งนี้เพื่อให้บุคลากรผู้เข้าร่วมประชุม ได้มีโอกาสแสดงความคิดเห็นได้อย่างถูกต้องตรงประเด็นสอดคล้องและต่อเนื่องตามวัตถุประสงคืการเรียนรู้ที่กำหนดไว้ในภาพรวมของแต่ละขั้นตอน
3. ข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการดำเนินการอบรม คณะผู้จัดการอบรมควรคำนึงระยะเวลาและสถานที่ให้ มีความเหมาะสมต่อกลุ่มเข้ารับการอบรมด้วย กล่าวคือ หากผู้เข้ารับการอบรมไม่เคยมีประสบการณ์ในการประชุมด้วยเทคนิคการประชุมแบบ AIC มาก่อน ก็อาจจะเสียเวลานานกว่าในการทำความเข้าใจ ซึ่งจะแตกต่างจากผู้ที่เคยมีประสบการณ์ในการประชุมด้วยเทคนิคการประชุมแบบ AIC มาก่อน จะสามารถพัฒนาการเรียนรู้ให้บรรลุวัตถุประสงค์ในแต่ละขั้นตอนได้ในระยะเวลาที่สั้นกว่า ดังนั้น การสร้างความรู้ความเข้าใจในเรื่องกระบวนการ AIC ในขั้นตอนก่อนการดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพและบรรลุวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้
4. ในการนำหลักสูตรประชุมปฏิบัติการไปใช้ในการพัฒนาบุคลากร นอกจากการประเมินผลก่อน ระหว่าง และหลังการจัดอบรมแล้ว ควรมีการติดตามประเมินผลภายหลังการประชุมทั้งระยะสั้น การติดตามประเมินผลระยะสั้นอาจดำเนินการภายใน 6 – 8 สัปดาห์ เนื่องจากเป็นระยะเวลาที่เหมาะสมที่ผู้เข้ารับการประชุมจะได้นำความรู้ ทักษะ พันธะสัญญาที่ประกาศไว้ไปดำเนินการให้เป็นรูปธรรมขึ้นได้ตามศักยภาพของบุคคลและกลุ่มบุคคลที่ได้ เข้าร่วมประชุม หากพบว่า ผู้เข้าร่วมประชุมยังไม่สามารถดำเนินการใดๆ ได้ตามแผนงาน ที่ได้นำเสนอไว้ในขั้นตอนสุดท้ายของการประชุม ผู้รับผิดชอบการจัดประชุมจะได้ประสานงานในการส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการดำเนินการได้ต่อไป
5. เนื่องจากแผนการประชุมปฏิบัติการที่ใช้เทคนิควิธีโดยกระบวนการ AIC เป็นวิธีที่เปิดโอกาสให้ผู้ เข้าร่วมประชุมทุกคน ได้มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นและกำหนดทิศทางในการแก้ปัญหาด้วยตนเอง ซึ่งก่อให้เกิดการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพได้ง่ายขึ้น ความร่วมมือร่วมใจกันของบุคลากรในหน่วยงานจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อ บุคลากรเหล่านั้นมีความรู้ ความเข้าใจ และมีเจตคติที่ดีต่อการพัฒนาระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมในหน่วยงานให้ได้มาตรฐานก่อน โดยคิดว่าทุกๆ คนมีความสำคัญต่อการพัฒนานี้อย่างเท่าเทียมกัน จากการศึกษาพบว่า ความต้องการมีส่วนร่วมของบุคลากรนับเป็นปัจจัยสำคัญ ในการแก้ไขปัญหาและพัฒนาระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมในหน่วยงานให้ได้มาตรฐานอย่างยิ่งนั้น สามารถสร้างขึ้นได้จากการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่เหมาะสม โดยเทคนิคกระบวนการ AIC เป็นวิธีการหนึ่งที่ก่อให้เกิดการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเปิด โอกาสให้ทุกๆ คนมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นและกำหนดทิศทางในการแก้ปัญหาด้วยตนเอง
6. จากผลการวิจัย พบว่า หลักสูตรประชุมปฏิบัติการในการพัฒนาบุคลากร เพื่อเข้าสู่มาตรฐาน ระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001 ของ บริษัท พี.พี.แพคเกจจิ้ง จำกัด ที่สร้างขึ้น เป็นหลักสูตรที่มีประสิทธิผล กล่าวคือ สามารถเพิ่มพูนความรู้ ทักษะในการวางแผนเพื่อแก้ไขปัญหาและพัฒนาระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมในองค์กรได้ นอกจากนี้ยังพบว่า เจตคติของผู้เข้าร่วมประชุมยังเพิ่มสูงขึ้นด้วย ดังนั้น หากหน่วยงาน หรือองค์กรอื่นๆ หรือหน่วยงานอื่น ก็สามารถนำหลักสูตรนี้ไปพิจารณาประยุกต์ใช้ให้กับ หน่วยงานหรือองค์กรของตน ให้มีคุณภาพดียิ่งขึ้น อย่างไรก็ตาม ควรพิจารณาความรู้และประสบการณ์ของผู้เข้าร่วมประชุมด้วย เพื่อปรับเปลี่ยนวัตถุประสงค์ เพื่อหาวิชาที่อบรม ระยะเวลา และสถานที่ ให้สอดคล้องกับกลุ่มเป้าหมายบุคลากรที่ต้องการพัฒนา
ข้อเสนอแนะในการทำวิจัยครั้งต่อไป
เนื่องจากวิสัยทัศน์ และนโยบายสิ่งแวดล้อมของผู้บริหารในองค์กร นับเป็นหัวใจสำคัญของการบริหารจัดการ และดำเนินการส่งเสริมระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมภายในหน่วยงานให้ประสบความสำเร็จได้เป็นอย่างดี ดังนั้น ควรมีการวิจัยและพัฒนาหลักสูตร หรือรูปแบบการจัดประชุมสัมมนา โดยใช้เทคนิควิธีการประชุมอย่างสร้างสรรค์ (AIC) เพื่อให้ผู้บริหารระดับสูงของหน่วยงานได้มีวิสัยทัศน์ และแนวนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมที่สอดคล้องกับประเด็นปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม และเห็นควรให้องค์กรประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง คือ สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม สภาอุตสาหกรรม เพื่อจะได้ทราบข้อมูลและขั้นตอนในการดำเนินการที่ถูกต้อง ซึ่งจะส่งผลให้การเปลี่ยนแปลงนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมที่ดีให้กับองค์กร อันทำให้เกิดผลสำเร็จที่ยั่งยืนต่อไป
ปี 2546
Powered by Dataface
(c) 2005-2007 All rights reserved